الشيخ رسول جعفريان وديگران
373
نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)
منابع ابن كثير در نگارش سيرهء نبوى « 1 » مسعود الرحمان خان ندوى ترجمه : رسول جعفريان مقدمه اسماعيل بن عمر بن كثير قرشى معروف به ابن كثير دمشقى حنبلى ( 701 - 774 ه . ) از مورخان و عالمان قرن هشتم هجرى است كه آثار فراوانى از خود بر جاى گذاشته است . وى متولد دمشق يا يكى از نواحى آن بوده و در همان شهر ، به وصيت خودش در كنار پير و مرشدش ابن تيميه ( م . 728 ه . ) به خاك سپرده شده است . زندگى وى در روزگار سلسلهء مماليك سپرى شد ، كه به لحاظ فكرى و فرهنگى ، دورانى درخشان در تاريخ اسلامى مصر و شامات بوده و دانشمندان فراوانى در آن عصر زيستهاند . ابن كثير ، افزون بر آن كه مدتى نزد ابن تيميه تحصيل كرده ، شاگرد عالم و مورخ بلند پايهاى مانند شمس الدين ذهبى ( م . 748 ه . ) مؤلف آثار بىشمار تاريخى و رجالى ، و نيز شاگرد شيخ جمال الدين مزّى ( م . 742 ه . ) مؤلف كتاب برجستهء رجالى تهذيب الكمال و بسيارى ديگر از علماى عصر خود بوده است . وى آثار فراوانى از كتاب و رساله در رشتههاى مختلف علمى تأليف كرده كه برخى از آنها تا به امروز مورد استفاده محققان و دانش پژوهان قرار دارد . برخى از آثار چاپ شدهء وى عبارت است از : تفسير القرآن العظيم كه مكرر به چاپ رسيده است ؛ سيرة عمر بن عبد العزيز ، الاجتهاد فى طلب الجهاد ، اخبار هجوم الفرنج على الاسكندريه ، و مولد رسول الله صلى الله عليه و إله و سلم . در ميان آثار چاپ شده وى ، معروفترين كتاب او كتاب البداية و النهايه است كه يك دورهء عمومى تاريخ جهان پيش از اسلام و تاريخ دورهء اسلامى به صورت سالشمار است . ابن كثير اين اثر را بر پايهء تواريخ فراوانى كه پيش از وى تأليف شده ، نگاشته و به ويژه در حوادث سه قرن نخست اسلام ، به طور گسترده از تاريخ طبرى بهره برده است . چنان كه در بخشهاى بعدى آن تا
--> ( 1 ) . اين گفتار ، ترجمه بخشى از كتاب الامام ابن كثير اثر دكتر مسعود الرحمان خان ندوى است كه در سال 1420 ه . توسط دار ابن كثير ( دمشق و بيروت ) به چاپ رسيده است .